Η χειραφέτηση στο διαγωνιστικό μέρος

68η Berlinale, παραλειπόμενα 2: Η λεηλασία του γυναικείου σώματος

Ήταν ανέκαθεν γυμνό. Το γυναικείο σώμα ήταν κατά το πέρασμα των αιώνων ξεγυμνωμένο από κάθε κοινωνική προστασία. 

Η πορνεία ήταν μόνο η πιο ακραία (αγοραία) εκδοχή της σεξουαλικής εκμετάλλευσής του. Αυτό συνεχίστηκε και στη νεότερη εποχή, όταν η βιοπολιτική ανέλαβε τη διαχείριση του ανθρώπου. Η γυμνή, στερημένη από δικαιώματα ζωή, είχε διπλή ισχύ για τις γυναίκες. Από τη μια μετατράπηκαν, όπως και οι άντρες, σε σκέτα βιολογικά όντα, από την άλλη υποτάχθηκαν πάλι στην βιολογία των αντρών. Αυτή η διπλή δομική υποταγή σφραγίζει και σήμερα την κατάστασή τους. Η απεξάρτηση από το κράτος και την πατριαρχεία παραμένουν κατά μέγα μέρος ανεκπλήρωτοι πόθοι.

Ο κινηματογράφος είναι από τα καλύτερα μέσα για να αναπαραστήσει αυτό το δράμα. Απόδειξη, η ταινία της ρουμάνας σκηνοθέτριας Ιοάνα Ιονάσκου “Λεμονάδα», που προβλήθηκε στο τμήμα Panorama του φεστιβάλ και αναφέρεται στην προσπάθεια μιας επίσης ρουμάνας νοσοκόμας να βάλει πόδι στις Ηνωμένες Πολιτείες αποκτώντας το αναγκαίο πιστοποιητικό γι αυτό, την διαβόητη Green Card. Δρόμος μετ΄ εμποδίων: Το κράτος τα σηκώνει κατά το δυνατό υψηλά, και ακόμα υψηλότερα ο αρμόδιος υπάλληλος στην υπηρεσία πολιτογράφησης, ο οποίος, προκειμένου να προωθήσει την υπόθεσή της, την αναγκάζει να γδυθεί και να υποκύψει στις σεξουαλικές ορέξεις του. Η κατάσταση της επιδεινώνεται, όταν ο σπιτικός πατριάρχης, ο αμερικανός σύζυγός της, αντί να της συμπαρασταθεί όταν του διηγείται το κακό που την βρήκε, την βρίζει «πόρνη», την κτυπά και την αναγκάζει να φύγει τρέχοντας με το μικρό γιό της από το σπίτι. Όμως το σώμα, παρά τη λεηλασία του, επιμένει να αναπνέει. Η γυμνή ζωή συνεχίζεται. Η νοσοκόμα δεν λέει να τα βάλει κάτω. «Εάν η ζωή σου δώσει ένα λεμόνι, κάνε το λεμονάδα» είναι το επιμύθιό της – που δίπλα σε μια στρατηγική επιβίωσης εμπεριέχει και πολλή χειραφέτηση.

Παρόμοια προβληματική, αλλά στηριγμένη σε μια ιστορία για αγρίους έχει και η ταινία «Εύα» του γάλλου Μπενουά Ζακό, που παρουσιάστηκε στο διαγωνιστικό τμήμα της Berlinale. Πρόκειται για το ριμεϊκ ενός έργου του Joseph Losey (γυρίστηκε πριν 50 και πλέον χρόνια), που στηρίζεται σε ένα μυθιστόρημα του James Hadley Chase: Ένας νεαρός Ζιγκολό κλέβει το θεατρικό έργο ενός πελάτη του, που πεθαίνει τυχαία στα χέρια του, και το παρουσιάζει σαν δικό του. Αυτό τον κάνει διάσημο, αλλά όχι συγγραφέα. Στην προσπάθειά του να γίνει τέτοιος αρχίζει να γράφει τους διαλόγους του με μια πόρνη πολυτελείας (που υποδύεται, όπως πάντα, με απαράμιλλη δεξιοτεχνία η Ιζαμπέλ Υπέρ), χωρίς όμως αποτέλεσμα. Ο στόχος του στη συνέχεια να την κάνει υποχείριο του, αποτυγχάνει. Το αντίθετο συμβαίνει. Η ιερόδουλη, που κατοικεί σε μια βίλα-παλάτι («με φιλοξενεί ένας φίλος» εξηγεί), τον έχει εντελώς του χεριού της. Το υπόλοιπο είναι καταστροφή: Ο πρώην ζιγκολό καταντά ρακένδυτος επαίτης, που παρακολουθεί σαν υπνωτισμένος από μακριά τις κινήσεις της ιερόδουλης.

Ο Ζακό δεν αφήνει λάθος που να μην κάνει. Το κυριότερο από αυτά: Αντί να αναδείξει το κοσμογονικό σκάνδαλο της πορνείας, τον εκφυλισμό του σώματος από sacer, ιερό και βρώμικο συγχρόνως, όπως το ερμήνευαν οι αρχαίοι Ρωμαίοι, σε μόνο βρώμικο, προβάλει την αδυσώπητη σκληράδα της πόρνης, που στα μάτια του θεατή γίνεται και η μόνη καταδικαστέα. Το μόνο καλό του φιλμ είναι ότι δεν δείχνει σεξουαλικές σκηνές. Το γυμνό σώμα της πόρνης, που είναι φυσικά πανταχού παρόν, παραμένει τουλάχιστον αθέατο.

Εντελώς άλλης κατηγορίας είναι το «Damsel» των αμερικανών αδελφών Ντέιβιντ και Νάθαν Τσέλνερ, που παίχθηκε επίσης στο διαγωνιστικό μέρος. Εδώ η ηρωίδα του έργου, που έχει να παλέψει με άντρες-Macho στην αμερικανική Άγρια Δύση, δείχνει χειραφετημένη. Όμως η αφήγηση των σκηνοθετών, που στηρίζεται στην τυχαία ροή των γεγονότων, δεν πείθει. Κι αυτό επειδή η ροή αυτή δεν είναι «φυσική», όπως στους αδελφούς Έθαν και Τζόελ Κοέν, αλλά στημένη, άγαρμπα κατασκευασμένη. Κι αυτό γελοιοποιεί αναπόφευκτα και το πρόσωπο της ηρωίδας.

Η χειραφέτηση ήταν σπάνιο είδος στις ταινίες του διαγωνιστικού μέρους της φετινής Berlinale. Αυτό έμεινε προνόμιο, όπως θα αναφερθεί στα προσεχή «Παραλειπόμενα», των δυο άλλων τμημάτων της, του Panorama και του Forum. Αλλά και των πολυπληθών συζητήσεων στο πλαίσιο του φεστιβάλ. Εκεί που τα ελεύθερα στόματα απαίτησαν για πρώτη φορά στην ιστορία του τόσο επιτακτικά και την απελευθέρωση των σωμάτων. 

ΣΧΟΛΙΑ

Το Documento σέβεται όλες τις απόψεις, οι οποίες ωστόσο απηχούν αποκλειστικά και μόνον τη γνώμη των χρηστών. Διατηρούμε το δικαίωμά μας να μην αναρτούμε υβριστικά σχόλια και διαφημίσεις. Σχόλια που παραπέμπουν με ενεργό link σε άλλα sites δεν θα δημοσιεύονται. Χρήστες που δεν σέβονται αυτούς τους κανόνες θα αποκλείονται.